Fundusze 2021–2027 a 2028–2034: 7 najważniejszych zmian
Nowy budżet UE to nie tylko inne kwoty. Zmienia się sposób planowania, rozliczania i wypłacania pieniędzy. Porównujemy obecną perspektywę z propozycją na lata 2028–2034.
Porównanie w jednej tabeli
| Obszar | 2021–2027 | 2028–2034 (propozycja) |
|---|---|---|
| Dokumenty | Umowa Partnerstwa, kilka programów krajowych (np. FENG, FEnIKS) i 16 programów regionalnych | Jeden plan partnerstwa krajowego i regionalnego z rozdziałami regionalnymi |
| Rolnictwo | Osobna wspólna polityka rolna i osobny plan strategiczny | Część planu partnerstwa z gwarantowaną minimalną pulą na dopłaty |
| Wypłaty | Głównie zwrot poniesionych i udokumentowanych kosztów | Wypłaty za osiągnięte kamienie milowe i cele, jak w KPO |
| Programy unijne | Wiele osobnych programów (Horyzont Europa, Cyfrowa Europa, EFO i inne) | Mniej programów; Fundusz Konkurencyjności łączy czternaście z nich |
| Praworządność | Mechanizm warunkowości od 2021 r. | Finansowanie przyznawane wyłącznie przy przestrzeganiu praworządności |
| Pożyczki | Głównie instrumenty finansowe w programach | Nowe pożyczki Catalyst Europe wspierane przez UE |
| Mieszkania | Ograniczone możliwości wsparcia | Przystępne cenowo mieszkania wskazane jako cel planów |
1. Jeden plan zamiast kilkunastu programów
Dziś pieniądze z polityki spójności płyną przez Umowę Partnerstwa, kilka programów krajowych i 16 programów regionalnych. Polityka rolna działa osobno. W nowej perspektywie każde państwo przygotuje jeden plan partnerstwa krajowego i regionalnego, który obejmie wszystkie te obszary.
Polska zapowiada, że w planie znajdzie się 16 rozdziałów regionalnych, więc województwa zachowają własną pulę i rolę w rozdzielaniu pieniędzy.
2. Pieniądze za wyniki, nie za faktury
To zmiana, którą Polska zna z KPO. Państwo dostaje wypłaty od Komisji po osiągnięciu uzgodnionych kamieni milowych, na przykład po przyjęciu reformy albo zakończeniu określonej liczby inwestycji. Dla beneficjentów końcowych zasady konkursów mogą wyglądać podobnie jak dziś, ale rząd będzie bardziej zależny od terminowej realizacji reform.
3. Rolnictwo w jednym worku z rozwojem regionów
Dopłaty dla rolników mają mieć zagwarantowaną minimalną pulę (dla Polski około 24,6 mld euro), ale reszta środków na rolnictwo i obszary wiejskie będzie konkurować z innymi celami w ramach jednego planu. Właśnie tę zmianę najmocniej krytykują organizacje rolnicze i Parlament Europejski.
4. Mniej programów unijnych
Europejski Fundusz Konkurencyjności ma zastąpić czternaście dotychczasowych programów, m.in. Program Cyfrowa Europa i Europejski Fundusz Obronny, i połączyć je z Horyzontem Europa w jednej strukturze. Dla wnioskodawców to szansa na prostsze zasady, ale też na silniejszą konkurencję o pieniądze rozdzielane bezpośrednio przez Brukselę. Szczegóły w przewodniku po Funduszu Konkurencyjności.
5. Praworządność jako warunek finansowania
Komisja proponuje, by finansowanie było przyznawane wyłącznie pod warunkiem przestrzegania zasad praworządności. Dla Polski to temat dobrze znany z czasów blokady KPO.
6. Unijne pożyczki Catalyst Europe
Po raz pierwszy UE chce oferować pożyczki wspierane przez budżet unijny, przeznaczone na inwestycje w obszarach strategicznych. Szczegółowe zasady nie są jeszcze znane.
7. Mieszkania i odporność jako nowe cele
Komisja wskazuje, że plany partnerstwa mają ułatwiać inwestycje w przystępne cenowo mieszkania. Rośnie też znaczenie ochrony ludności, gotowości na kryzysy i bezpieczeństwa. Te obszary pojawiają się również wśród priorytetów polskiego planu.