Słownik funduszy unijnych 2028–2034
Najważniejsze pojęcia z nowego budżetu UE wyjaśnione prostym językiem.
- AgoraEU
- Nowy program UE proponowany na lata 2028–2034. Ma wspierać kulturę, media, społeczeństwo obywatelskie i wartości demokratyczne. Razem z Erasmus+ ma otrzymać 49 mld euro.
- Catalyst Europe
- Proponowany nowy mechanizm pożyczek wspieranych przez budżet UE, przeznaczonych na inwestycje strategiczne w państwach członkowskich. Pierwszy taki instrument w historii unijnych budżetów.
- DNSH („nie czyń poważnych szkód”)
- Zasada, zgodnie z którą projekty finansowane z UE nie mogą poważnie szkodzić środowisku, np. klimatowi, wodom czy bioróżnorodności. Obowiązuje już w KPO i obecnych funduszach, a jej ocena jest częścią przygotowania polskiego planu na lata 2028–2034.
- EFK – Europejski Fundusz Konkurencyjności
- Nowy fundusz łączący czternaście dotychczasowych programów, m.in. Cyfrową Europę i Europejski Fundusz Obronny. Razem z Horyzontem Europa ma dysponować 409 mld euro. Pieniądze rozdzielane są w konkursach przez Komisję. Więcej o EFK.
- Globalna Europa
- Instrument finansujący współpracę UE z państwami spoza Unii, w tym pomoc rozwojową i wsparcie kandydatów do członkostwa. W propozycji na lata 2028–2034 ma otrzymać 200 mld euro.
- Horyzont Europa
- Największy unijny program finansowania badań naukowych i innowacji. W nowym budżecie ma działać w ścisłym powiązaniu z Funduszem Konkurencyjności.
- IZC – instrumenty zarządzane centralnie
- Programy, w których pieniądze rozdziela bezpośrednio Komisja Europejska lub jej agencje, bez pośrednictwa polskich ministerstw i urzędów marszałkowskich. Przykłady: Horyzont Europa, EFK, „Łącząc Europę”. Według MFiPR polscy beneficjenci wykorzystują je zazwyczaj tylko w kilku procentach.
- Kamienie milowe
- Konkretne, mierzalne etapy reform lub inwestycji, po których osiągnięciu Komisja wypłaca państwu kolejne transze pieniędzy. System znany z KPO ma objąć także plany partnerstwa w latach 2028–2034.
- KPO – Krajowy Plan Odbudowy
- Polski plan finansowany z unijnego funduszu odbudowy po pandemii (NextGenerationEU). Kończy się w 2026 r. Spłata długu zaciągniętego na ten fundusz będzie jednym z obciążeń budżetu UE na lata 2028–2034.
- Negotiating box („negobox”)
- Dokument roboczy przygotowywany przez prezydencję w Radzie UE, zawierający propozycje kwot i zasad budżetu do uzgodnienia przez przywódców. Kolejne wersje pokazują, w którą stronę zmierzają negocjacje.
- Plan partnerstwa krajowego i regionalnego (PPKR)
- Jeden dokument, który w latach 2028–2034 ma zastąpić Umowę Partnerstwa, programy krajowe i regionalne oraz plan strategiczny dla rolnictwa. Polski plan przygotowuje MFiPR. Ma zawierać 16 rozdziałów regionalnych i trafić do Komisji do września 2027 r.
- Warunkowość praworządności
- Mechanizm uzależniający wypłatę pieniędzy z budżetu UE od przestrzegania zasad państwa prawnego. W nowym budżecie ma objąć całe finansowanie unijne.
- SFK – Społeczny Fundusz Klimatyczny
- Fundusz, który ma łagodzić skutki nowego systemu opłat za emisje z ogrzewania budynków i transportu (ETS2) dla gospodarstw domowych i małych firm. W propozycji Polska ma otrzymać z niego 8,8 mld euro w ramach planu partnerstwa.
- WPR – wspólna polityka rolna
- Unijna polityka wspierająca rolników i obszary wiejskie, m.in. przez dopłaty bezpośrednie. W latach 2028–2034 ma stać się częścią planów partnerstwa, z gwarantowaną minimalną pulą na wsparcie dochodów rolników.
- WRF – wieloletnie ramy finansowe
- Siedmioletni budżet Unii Europejskiej, określający maksymalne wydatki w poszczególnych obszarach. Kolejne WRF obejmą lata 2028–2034. Po angielsku: MFF (Multiannual Financial Framework).
- Zasada partnerstwa
- Obowiązek przygotowywania i wdrażania funduszy we współpracy z samorządami, partnerami społecznymi i gospodarczymi, organizacjami pozarządowymi i środowiskiem naukowym. Obowiązuje także przy tworzeniu planów na lata 2028–2034.
- Zasoby własne
- Dochody trafiające bezpośrednio do budżetu UE, np. cła czy część VAT. Na lata 2028–2034 Komisja proponuje pięć nowych zasobów własnych, które mają przynosić około 58,5 mld euro rocznie.